Đối với các doanh nghiệp Nhật Bản tuyển dụng lao động nước ngoài tại Việt Nam, việc áp dụng bảo hiểm xã hội (SI / HI / UI) là một lĩnh vực rất khó hiểu và thường gây nhiều nhầm lẫn.
Trong bài viết này, chúng tôi sẽ hệ thống hóa theo góc nhìn thực tiễn nghĩa vụ tham gia, điều kiện miễn trừ và cách tính mức đóng bảo hiểm xã hội dành cho người lao động nước ngoài.
Người lao động nước ngoài có bắt buộc phải tham gia bảo hiểm xã hội tại Việt Nam không?
Kết luận là, người lao động nước ngoài đáp ứng một số điều kiện nhất định sẽ có nghĩa vụ tham gia bảo hiểm xã hội tại Việt Nam.
Tuy nhiên, không phải tất cả đều thuộc diện bắt buộc; việc tham gia hay không phụ thuộc vào từng điều kiện cụ thể.
Điều kiện để người lao động nước ngoài thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội
Nếu đáp ứng tất cả các điều kiện dưới đây thì sẽ thuộc đối tượng phải tham gia bảo hiểm xã hội.
※ Về tiêu chí tham gia và quy định tổng quan của bảo hiểm xã hội, vui lòng xem bài “Tiêu chí tham gia và cách tính bảo hiểm xã hội” để biết thêm chi tiết.
| Điều kiện | Nội dung |
|---|---|
| Hợp đồng lao động | Ký hợp đồng lao động từ 1 năm trở lên với pháp nhân tại Việt Nam |
| Tư cách làm việc | Có giấy phép lao động (work permit) còn hiệu lực |
| Độ tuổi | Dưới độ tuổi nghỉ hưu theo quy định tại Việt Nam |
| Hình thức làm việc | Nhân viên chính thức (lao động phái cử/hợp đồng ngắn hạn có thể không thuộc đối tượng) |
👉 Trường hợp hợp đồng ngắn hạn, lao động biệt phái, hoặc chỉ ký hợp đồng ở vai trò thành viên HĐQT/giám đốc có thể không thuộc đối tượng bắt buộc tham gia.
Các loại bảo hiểm áp dụng cho người lao động nước ngoài
Đối với người lao động nước ngoài, các loại bảo hiểm áp dụng như sau:
| Loại bảo hiểm | Áp dụng cho người nước ngoài | Nội dung |
|---|---|---|
| Bảo hiểm xã hội (SI) | Có tham gia | Lương hưu, ốm đau, tai nạn lao động, v.v. |
| Bảo hiểm y tế (HI) | Có tham gia | Bảo hiểm khám chữa bệnh |
| Bảo hiểm thất nghiệp (UI) | Không tham gia | Không áp dụng cho người nước ngoài |
※ UI (bảo hiểm thất nghiệp) chỉ áp dụng cho người lao động Việt Nam.
Tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động nước ngoài (người lao động & doanh nghiệp)
Tỷ lệ người lao động đóng
| Loại bảo hiểm | Tỷ lệ |
|---|---|
| Bảo hiểm xã hội (SI) | 8% |
| Bảo hiểm y tế (HI) | 1.5% |
| Bảo hiểm thất nghiệp (UI) | 0% |
| Tổng | 9.5% |
Tỷ lệ doanh nghiệp (người sử dụng lao động) đóng
| Loại bảo hiểm | Tỷ lệ |
|---|---|
| Bảo hiểm xã hội (SI) | 17.5% |
| Bảo hiểm y tế (HI) | 3% |
| Bảo hiểm thất nghiệp (UI) | 0% |
| Bảo hiểm tai nạn lao động | 0.5% |
| Tổng | 21% |
Phạm vi tiền lương làm căn cứ tính đóng bảo hiểm xã hội
Tiền đóng bảo hiểm xã hội không được tính trên toàn bộ các khoản chi trả.
Các khoản tiền lương được tính đóng bảo hiểm xã hội
- Lương cơ bản
- Phụ cấp chức vụ/trách nhiệm
- Phụ cấp vị trí
- Các khoản phụ cấp được chi trả cố định, thường xuyên
Ví dụ các khoản không tính đóng
- Phụ cấp ăn trưa (trong một số điều kiện)
- Phụ cấp đi lại
- Thưởng không định kỳ
- Thưởng Tết (tiền thưởng)
👉 Tiêu chí 판단 là khoản chi trả có tính cố định và thường xuyên hay không.
Mức trần (cap) khi tính đóng bảo hiểm xã hội
Bảo hiểm xã hội có mức trần tính đóng.
| Hạng mục | Mức trần |
|---|---|
| Bảo hiểm xã hội (SI) | Tối đa 20 lần lương cơ sở |
| Bảo hiểm y tế (HI) | Tối đa 20 lần lương cơ sở |
※ Do điều chỉnh mức lương tối thiểu, cần lưu ý rằng mức trần có thể thay đổi hằng năm.
Các trường hợp người lao động nước ngoài không phải tham gia bảo hiểm xã hội
Trong các trường hợp dưới đây, không bắt buộc tham gia bảo hiểm xã hội.
- Hợp đồng ngắn hạn dưới 1 năm
- Đối tượng được miễn giấy phép lao động
- Trên độ tuổi nghỉ hưu
- Lao động biệt phái chỉ ký hợp đồng với công ty mẹ ở nước ngoài
⚠️ Tuy nhiên, nghĩa vụ tham gia có thể phát sinh tùy theo cấu trúc hợp đồng, vì vậy việc xác nhận trước là rất quan trọng.
Quy trình đăng ký và thủ tục tham gia bảo hiểm xã hội (đối với người nước ngoài)
- Ký hợp đồng lao động
- Xin giấy phép lao động (work permit)
- Cấp mã số bảo hiểm xã hội
- Đăng ký với cơ quan bảo hiểm xã hội
- Kê khai và nộp tiền bảo hiểm hằng tháng
👉 Vì quy trình này liên động hoàn toàn với tính lương, việc quản lý thủ công rất dễ phát sinh sai sót.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Q. Lao động biệt phái/nhân sự công tác (expat) có cần tham gia bảo hiểm xã hội không?
A. Nếu ký hợp đồng lao động trực tiếp với pháp nhân tại Việt Nam, có thể thuộc đối tượng phải tham gia.
Q. Người nước ngoài có thể nhận lương hưu không?
A. Nếu đáp ứng các điều kiện nhất định, có thể nhận trợ cấp một lần hoặc được hoàn trả khi rút khỏi hệ thống.
Q. Vì sao người nước ngoài không thuộc đối tượng bảo hiểm thất nghiệp (UI)?
A. UI được thiết kế dành riêng cho người lao động Việt Nam theo cơ chế lao động trong nước.
Để quản lý chính xác tính lương và bảo hiểm xã hội
Bảo hiểm xã hội cho người lao động nước ngoài liên quan chặt chẽ đến:
- Tính lương
- Cấu trúc hợp đồng
- Cập nhật pháp luật
Vì các yếu tố này gắn chặt với nhau nên quản lý chỉ bằng Excel sẽ có nhiều hạn chế.
Với est, bạn có thể tập trung quản lý nhân sự và lao động phù hợp với quy định về tính lương và bảo hiểm xã hội tại Việt Nam.
👉 Vui lòng tham khảo thêm “Quy tắc cơ bản về tính lương tại Việt Nam” để biết chi tiết.
