Luật BHXH sửa đổi 2024 (có hiệu lực 01/07/2025) — Những thay đổi quan trọng và việc doanh nghiệp cần làm ngay

Luật BHXH sửa đổi 2024 chính thức có hiệu lực từ 01/07/2025 — Doanh nghiệp Nhật Bản cần nắm gì?

Ngày 29/06/2024, Quốc hội thông qua Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, thay thế Luật BHXH 2014 (Luật số 58/2014/QH13). Luật mới chính thức có hiệu lực từ 01/07/2025, mang đến nhiều thay đổi quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí nhân sự và nghĩa vụ tuân thủ của doanh nghiệp.

Bài viết này tổng hợp 7 nhóm thay đổi chính, đính chính một số hiểu sai phổ biến, đồng thời đưa ra danh sách việc cần làm ngay để doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam sẵn sàng tuân thủ đúng hạn.

Tổng hợp những thay đổi chính: So sánh Luật cũ và Luật mới

Hạng mục	Luật BHXH 2014	Luật BHXH 2024 (từ 01/07/2025)
Cơ sở đóng BHXH	Lương + phụ cấp + các khoản bổ sung khác	Thu hẹp: chỉ gồm các khoản trả đều đặn, ổn định
Lao động bán thời gian	Không bắt buộc	Bắt buộc tham gia
Hộ kinh doanh đã đăng ký	Không bắt buộc	Bắt buộc tham gia
Thời gian đóng tối thiểu hưởng hưu	20 năm	15 năm
Rút BHXH một lần	Sau 1 năm ngừng đóng	Hạn chế — chỉ 4 điều kiện
Lãi chậm đóng	Không quy định rõ	0,03%/ngày (~10,95%/năm)
Sổ BHXH điện tử	Chưa bắt buộc	Bắt buộc từ 01/01/2026

Làm rõ cơ sở đóng BHXH (Điều 31) — Đính chính hiểu sai phổ biến

Thực tế, Luật mới thu hẹp phạm vi “các khoản bổ sung khác.” Theo Điều 31, cơ sở đóng BHXH chỉ bao gồm:

• Mức lương theo công việc hoặc chức danh
• Phụ cấp lương
• Các khoản bổ sung khác được thỏa thuận trả đều đặn, ổn định trong mỗi kỳ trả lương

Các khoản bị loại trừ khỏi cơ sở đóng: thưởng theo hiệu suất, thưởng sáng kiến, tiền ăn ca, hỗ trợ đi lại, và các khoản biến động không cố định khác.

Tác động thực tế: Đối với doanh nghiệp Nhật Bản đang đóng BHXH trên cả thưởng hiệu suất, chi phí BHXH có thể giảm. Ngược lại, doanh nghiệp chỉ đóng trên lương cơ bản cần rà soát lại các khoản phụ cấp cố định để đảm bảo không bỏ sót.

Mở rộng đối tượng tham gia bắt buộc (Điều 2)

Luật mới bổ sung một số nhóm đối tượng phải tham gia BHXH bắt buộc:

Đối tượng	Luật cũ (2014)	Luật mới (2024)
Lao động bán thời gian (part-time)	Không bắt buộc	Bắt buộc
Hộ kinh doanh đã đăng ký	Không bắt buộc	Bắt buộc
Người quản lý DN không hưởng lương	Không bắt buộc	Bắt buộc
Người nước ngoài (có vợ/chồng VN, miễn GPLĐ)	Miễn tham gia	Bắt buộc
Lao động thử việc	Không bắt buộc	Không bắt buộc (Nghị định 158/2025)

Riêng đối với người lao động nước ngoài, nhóm được miễn Giấy phép lao động do có vợ/chồng là công dân Việt Nam nay cũng phải tham gia BHXH bắt buộc. Chi tiết về BHXH cho người nước ngoài, tham khảo bài viết: Bảo hiểm xã hội cho người lao động nước ngoài tại Việt Nam.

Nới lỏng điều kiện hưởng lương hưu (Điều 64-65)

Đây là thay đổi mang tính tích cực cho người lao động:

• Thời gian đóng tối thiểu: Giảm từ 20 năm xuống 15 năm
• Đóng bù thời gian thiếu: Người lao động được đóng bù tối đa 6 tháng để đủ điều kiện hưởng lương hưu

Với quy định mới, người lao động dễ đạt đủ điều kiện hưởng lương hưu hơn. Điều này cũng gián tiếp giảm áp lực rút BHXH một lần — vốn là vấn đề lớn tại Việt Nam trong nhiều năm qua.

Hạn chế rút BHXH một lần (Điều 70, 102)

Đây là thay đổi có tác động xã hội lớn nhất:

Đối với người tham gia MỚI (từ 01/07/2025)

Bỏ hoàn toàn quy định “rút sau 1 năm ngừng đóng.” Chỉ còn 4 điều kiện được rút BHXH một lần:

1. Đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng BHXH
2. Định cư ở nước ngoài
3. Mắc bệnh nguy hiểm đến tính mạng theo quy định
4. Suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên

Đối với người ĐÃ tham gia trước 01/07/2025 (chuyển tiếp)

Vẫn được rút BHXH một lần sau 12 tháng không tham gia BHXH, với điều kiện có dưới 20 năm đóng BHXH. Đây là quy định chuyển tiếp, không áp dụng vô thời hạn.

Tỷ lệ đóng BHXH — Không thay đổi

Tỷ lệ đóng các loại bảo hiểm bắt buộc vẫn giữ nguyên:

Loại bảo hiểm	Người sử dụng LĐ	Người lao động	Tổng
Hưu trí, tử tuất	14%	8%	22%
Ốm đau, thai sản	3%	0%	3%
Tai nạn LĐ, bệnh NN	0,5%	0%	0,5%
Cộng BHXH	17,5%	8%	25,5%
Bảo hiểm y tế (BHYT)	3%	1,5%	4,5%
Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN)	1%	1%	2%
Tổng cộng	21,5%	10,5%	32%

Chi tiết về cách tính và khấu trừ lương, tham khảo: Khấu trừ lương tại Việt Nam.

Tăng cường chế tài và số hóa

Chế tài nghiêm khắc hơn (Điều 40-41)

• Lãi chậm đóng: 0,03%/ngày (tương đương khoảng 10,95%/năm) — cao hơn đáng kể so với lãi suất ngân hàng
• Truy cứu hình sự: Luật mới ghi nhận rõ ràng khả năng truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi trốn đóng, chậm đóng BHXH có hệ thống

Số hóa quản lý BHXH

• Sổ BHXH điện tử: Bắt buộc áp dụng từ 01/01/2026
• Thời hạn cấp sổ: Rút ngắn từ 20 ngày xuống còn 5 ngày làm việc

Việc chuyển sang sổ BHXH điện tử đòi hỏi doanh nghiệp phải đảm bảo thông tin nhân sự trên hệ thống BHXH được cập nhật chính xác trước thời hạn.

Việc doanh nghiệp cần làm ngay trước 01/07/2025

Kết luận

Luật BHXH 2024 không chỉ đơn thuần là “tăng thêm nghĩa vụ.” Nhìn toàn diện, luật mới vừa thu hẹp cơ sở đóng (có thể giảm chi phí cho doanh nghiệp đang đóng thừa), vừa mở rộng đối tượng và tăng cường chế tài. Doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam cần chủ động rà soát và điều chỉnh trước ngày 01/07/2025 để đảm bảo tuân thủ.

Tham khảo thêm về lương tối thiểu và bảo hiểm xã hội năm 2026: Lương tối thiểu vùng và BHXH 2026.

Bài viết liên quan

• Tiêu chí tham gia và cách tính bảo hiểm xã hội tại Việt Nam
• Bảo hiểm xã hội cho người lao động nước ngoài tại Việt Nam
• Khấu trừ lương tại Việt Nam
• Lương tối thiểu vùng và BHXH 2026